وداع با ماه خدا

روز عيد است و من مانده در اين تدبيرم
كه دهم حاصل سى روزه و ساغر گيرم

 
ماه مبارك رمضان يك حقيقت و باطنى دارد كه اين حقيقت در قيامت ظهور مى‏كند. ماه مبارك رمضان را امام سجاد(ع) عيد اولياء الله مى‏داند. در صحيفه سجاديه دعايى است‏به نام دعاى وداع ماه مبارك رمضان.

اين وداع براى كسى است كه با ماه مبارك رمضان مانوس بوده و ماه مبارك رمضان دوست او مى‏باشد والا آنكه با اين ماه نبوده وداعى ندارد. انسان از دوستش و يا با كسى كه مدتى مانوس بود، خداحافظى مى‏كند. آنكه اصلا نمى‏داند چه وقت ماه مبارك رمضان آمد و چه وقت‏سپرى شد، چرا آمد و چرا سپرى شد، او وداعى ندارد. اما امام سجاد(ع) آخر ماه مبارك رمضان كه شد، در حد يك ضجه اين دعا را مى‏خواند.

رمضان بهترين بخشش خداوند

سلام بر تو اى عيد اولياء خدا

وداعى غم انگيز با يارى عزيز

ماه آزادى

بهترین استفاده از ماه خدا

انسان مسافری است که سفر ابد در پیش دارد. ره توشه آن سفر ابد را باید همین چند روزه تهیه کند . در این ماه در های آسمان بر روی مؤمن باز می شود ، و مؤمن می تواند با وارستگی، به باطن عالم راه پیدا کند و اگر بهترین فرصت ، ماه مبارک رمضان است . پس بهترین سود را ماه رمضان و اهلش دارند.

( حکمت عبادات – آیت الله جوادی آملی – ص 168)

اخلاق روزه داران 

روزه دارى تنها به معناى نخوردن و ننوشيدن نيست بلكه روزه كامل داراى شرايطى است كه بايد مراعات شود امام صادق عليه السلام در اين زمينه مى فرمايد: روزه دار بايد به امور ذيل توجه داشته باشد:
1. دروغ نگويد 2. چشمش را از گناه حفظ كند 3. دعوا نكند 4. حسادت نورزد 5. غيبت نكند 6. با حق مخالفت نكند 7. خشمگين نشود 8. فحش ‍ ندهد 9. سرزنش نكند 10. طعنه نزند 11. مجادله ننمايد 12. ستم ننمايد 13. ديگران را به زحمت نياندازد 14. از ياد خدا غافل نشود 15. توجه به نماز زياد داشته باشد 16. زياد سكوت كند 17. بردبار باشد 18. راستگو باشد 19. از افراد بد دورى جويد 20. از موسيقى اجتناب نمايد 21. از دشمنى پرهيز كند 22. سخن چينى نكند 23. آماده قيامت باشد 24. زاد و توشه ديدار خداوند را مهيا كند 25. در عبادات و رفتار روزانه ، خضوع و خشوع را انتخاب كند 26. اسرار خود را حفظ كند 27. دل را پر از اطاعت خدا نمايد 28. بدن خود را از حرام و نجس ها پاك كند 29. دلى ترسان و اميدوار به خدا داشته باشد.

درجات روزه 

روزه داراى سه مرتبه و درجه است : 1. روزه عوام مردم 2. روزه خواص 3. روزه خواص الخاص .
درجه اوّل : عبارت است از نگهدارى جسم از مفطرات ، مانند غذا خوردن و آشاميدن و... . درجه دوّم : عبارت است از نگهدارى چشم ، گوش ، زبان ، دست ، پا و ساير جوارح از گناه . لذا امام صادق عليه السلام مى فرمايد: اذا صمت فليصم سمعك و بصرك و شعرك و جلدك و عدّد اشياء غير هذا و قال لا يكون يوم صومك كيوم فطرك *. درجه سوّم عبارت است از: نگه داشتن فكر و قلب از افكار دنيوى و به تعبير ديگر نگه داشتن نفس از تفكر و انديشه در ماسوى اللّه.

*بحارالانوار، ج 96، ص 254.

فوايد و آثار روزه 

1. تقويت اخلاص : قالت فاطمه عليهاالسلام : فرض اللّه الصيام تثبيتا للاخلاص  (1) خداوند روزه را واجب كرد تا اخلاص را در انسان ها تثبيت كند.
2. رهايى از عذاب الهى : قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله : الصوم جنة من النار (2) روزه سپر آتش جهنم است .
3. پاداش برتر: قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله : الصوم لى و انا اجزى به  (3) روزه مال من است و من پاداش روزه را خواهم داد. يا اين كه من پاداش روز هستم .
4. سياه شدن روى شيطان : قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله : الصوم يسّود وجهه (الشيطان ) (4) روزه صورت شيطان را سياه مى كند.
5. تندرستى : قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله : اغزوا تغنموا و صوموا تصحّوا سافروا تستغنوا (5) به جنگ برويد تا غنيمت و بهره ببريد و روزه بگيريد تا سلامت بدن يابيد و به مسافرت رويد تا بى نياز شويد.
6. آمرزش : قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله : يا جابر هذا شهر رمضان من صام نهاره و قام وردا من ليله و عفّ بطنه و فرجه و كفّ لسانه خرج من ذنوبه كخروجه من الشهر فقال جابر يا رسول اللّه ما احسن هذا الحديث فقال رسول اللّه يا جابرو ما اشدّ هذا الشروط. (6) اى جابر! اين ماه مبارك رمضان است ؛ هر كس روزه بگيرد و شب را به دعا بپردازد و عفت شكم و فرج داشته باشد و زبانش را نگه دارد، از گناهان خود بيرون مى رود، همان طورى كه از ماه رمضان خارج مى شود. جابر عرض كرد اى پيامبر خدا! اين سخن چقدر نيكوست . پيامبر فرمود: چقدر رعايت شرايط روزه كامل ، دشوار است .
7. همدردى با مستمندان : قال الصادق عليه السلام : انما فرض اللّه عزوجل الصيام ليستوى الغنىّ و الفقير... و ان يذيق الغنىّ مسّ الجوع و الالم ليرقّ على الضعيف و يرحم الجائع  (7) خداوند روزه را بر مسلمانان واجب ساخت تا فقير و غنى همسان گردند... و خداوند اراده كرد به اغنيا سختى گرسنگى و درد تشنگى را بچشاند تا آنان به ضعيفان و گرسنگان ترحّم كنند.
8 . از بين رفتن شهوات نفسانى : قال الصادق عليه السلام قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله : فالصوم يميت مراد النفس و شهوة الطبع فيه صفاء القلب و طهارة الجوارح و عمارة الظاهر و الباطن و الشكر على النعم و الاحسان الى الفقراء و زيادة التضرع و الخشوع و البكاء و حبل الالتجاء الى اللّه و سبب انكسار الشهوة و تخفيف الحساب و تضعيف الحسنات و فيه من الفوائد مالا يحصى  (8) روزه ، خواست هاى نفسانى و طبيعت شهوانى را تضعيف مى كند و موجب صفاى قلب و پاكى جوارح بدن مى گردد و مايه آبادانى ظاهر و باطن انسان مى شود و نيز باعث شكر نعمت و احسان به فقرا و عامل كثرت تضرع و خشوع و ناله به درگاه پروردگار است ، همچنين سبب تمسك و روى آوردن به ريسمان محكم الهى و مايه شكسته شدن و تخفيف در حساب و مضاعف گشتن حسنات مى شود.
در اين روايت چهارده فائده و اثر ارزشمند براى روزه بيان شده است كه مجموعه اى از فضايل نفسانى است.

 1- علل الشرايع ، ج 1، ص 246.
 2- سفينة البحار، ماده حدث .
 3- روضة المتقين ، ج 3، ص 225.
 4- روضة المتقين ، ج 3، ص 227.
 5- بحارالانوار، ج 62، ص 267.
 6- فروع كافى ، ج 4، ص 87.
 7- وسائل ، ج 7، ص 3.
 8- بحارالانوار، ج 96، ص 254.

روزه در قرآن 

از نظر قرآن کریم، روزه يكى از بهترين روش هاى عملى براى تربيت و تزكيه روح است زيرا با اجتناب از يك سلسله امور مانند غذا خوردن ، نوشيدن و لذايذ مادى ديگر، انسان بر شهوت هاى نفسانى تسلّط پيدا مى كند و بدين وسيله اراده و عزم او تقويت مى شود. علاوه بر احساس ‍ گرسنگى و تشنگى در يك مدت معين انسان يادآور گرسنگى و نياز مستمندان در جامعه مى گردد چه اين كه ياد گرسنگى و تشنگى در روز قيامت نيز از حكمت هاى روزه شمرده شده است . جالب اين كه براى پذيرش روزه در درگاه الهى علاوه بر امساك از مفطرات مادى انسان لازم است زبان و دست و چشم و ساير اعضاى خود را نيز از گناه و معصيت باز دارد.
1. تشريع روزه : يا ايها الذين آمنوا كتب عليكم الصيام كما كتب على الذين من قبلكم لعلّكم تتقون  (1) اى اهل ايمان روزه بر شما نوشته شد همان گونه كه بر كسانى كه قبل از شما بودند نوشته شده تا پرهيزگار شويد.
2. وجوب روزه در ايام معين ايّاما معدودات
3. وجوب قضاى روزه رمضان براى معذورين : فمن كان منكم مريضا او على سفر فعدّة من ايّام اخر كسانى از شما كه مريض هستند يا مسافر باشند روزهاى ديگرى را روزه بگيرند.
4. خير بودن روزه براى مردم : و ان تصوموا خير لكم ان كنتم تعلمون  (2) روزه گرفتن براى شما بهتر است اگر بدانيد.
5. وجوب روزه از سپيده صبح تا آغاز شب : ثم اتمّوا الصيام الى الليل  (3) پس روزه را از صبح تا شب تكميل كنيد.
6. هدف از تشريع روزه : و لتكملوا العدّة و لتكبروا اللّه على ما هديكم و لعلكم تشكرون  (4) هدف از وجوب روزه اين است كه اين روزها را تكميل كنيد و خدا را بر اين كه شما را هدايت كرده بزرگ شماريد وشايد شكرگذارى نماييد.
7. عدم وجوب روزه در حال سختى : يريد اللّه بكم اليسر ولايريد بكم العسر (5) خداوند راحتى و آسانى شما را مى خواهد و نه سختى شما را.

اقسام روزه

بيداران راه خدا ، بر اساس آيات كتاب حكيم و روايات وارده در معارف الهيه روزه را به سه درجه تقسيم كرده اند :

روزه عموم :حفظ شكم و شهوت از خوردن و آشاميدن و بهره گيرى از غريزه جنسى است ، و رعايت آداب ظاهرى .

روزه خصوص :حفظ گوش و چشم و زبان و دست و پا و سائر جوارح از گناهان و آثام است .

روزه خصوص الخصوص :روزه قلب از هموم دنيويه و افكار پست و كف او از ماسوى الله است افطار اين روزه به فكر در ماسوى الله و روزه قيامت است و توجه به دنيا و متاع آن است مگر دنيائى كه مقدمه دين باشد ، كه اينگونه دنيا زاد آخرت است و فكر در آن نيكو و مستحسن مى باشد .

توشه بر گيريم

روزه ماه رمضان براى رسيدن به تقوا و روح پرهيزكارى و قدرت خويشتن دارى از هر گناهى است ، اگر در شب و روز ماه رمضان مانند بقيه ايام آلوده باشيد ، اگر پس از پايان ماه رمضان به اعمال و كردار و اخلاق ناپسند قبل از ماه رمضان برگرديد ، چه اتصالى به ماه رمضان پيدا كرده ايد ، و چه نفعى از ماه رمضان عايد شما شده ، و با چه بركت و رحمت و مغفرت و انابه و توبه اى برخورد داشته ايد ؟

اندكى در وضع زندگى اوليا بينديشيد ، و كمى در هدف پاك و مقدس عبادات تفكر كنيد ، تا از اين محدوديت ها و غرائز سركش ، و شهوات بنيان كن و خطوات شيطان رهيده به فضاى معنوى ملكوت برسيد ، و در آن فضاى غير قابل توصيف با دو بال ايمان و عمل و پاكى و شايستگى براى رسيدن به مقام قرب و لقاى دوست به پرواز آئيد .

مهماني خصوصي

گرچه تمام موجودات عالم مهمان حقند ، ولى ماه رمضان ماه مهمانى خصوصى است . و اين خيمه مهمانى را براى خاصان و نيكان و مؤمنان سرپا مى كنند ، بايد سعى كرد كه در اين مهمانى راه پيدا كرد ، و از منافع ابدى آن بهره مند شد .

براى اهل دل ، و اهل نظر و اهل عشق ، به سوى دلبر و به سوى معشوق ، راهى جانانه تر و عاشقانه تر از راه رمضان نيست ، هر كس اين راه را برابر با شرايطى كه براى رونده در آن قرار داده شده سير كند به لقاى معشوق مى رسد ، و جان از تمام آلودگيها پاك مى نمايد.

بد بخت واقعی

رسول گرامی اسلام :

بد بخت واقعی کسی است که ماه رمضان را پشت سر گذارد و گناهانش آمرزیده نشود.

خير دنيا وآخرت

 ماه رمضان ، ماه رحمت ، ماه بركت ، ماه كرامت ، ماه مغفرت ، ماه توبه ، ماه آمرزش ، ماه آموزش ، ماه پرورش ، ماه تربيت ، و ماه پيراسته شدن از رذائل و آراسته شدن به فضائل است .

در بين دوازده ماه قمرى ، تنها ماهى كه قرآن مجيد از آن ياد مى كند ، ماه مبارك رمضان است ، و اين يادآورى از ماه رمضان در قرآن مجيد دلالت بر عظمت آن دارد ، و اگر كسى بتواند با ماه رمضان به آن معنائى كه قرآن فرموده ، و همراه با آن هدفى كه از بودن رمضان بيان داشته پيوندبر قرار كند ، خود را به خير دنيا و آخرت آراسته كرده است .

اگر كسى در اين ماه دلش به نور قرآن منور نگردد ، و جانش به هدايت قرآن ، آراسته نشود ، و عقلش قدرت تشخيص حق از باطل پيدا نكند ، از اين ماه بهره اى جز گرسنگى و تشنگى شكم نبرده .كسى كه از خصوصيات و امتيازات معنوى رمضان بهره مند شود ، جداً براى خود سپرى جهت حفظ از آفات دنيا و عذاب آخرت ساخته است .

ماه آزادی!

ماه رمضان ماه آزاد شدن است؛ هر روز که می گذرد، یک بند از بند های که با دست خود تنیده ایم، باید بگسلد تا آزاد شویم. بهترین را برای آزادی ، استغفار وطلب آمرزش است. در نماز و غیر نماز ، برای خود ودیگران طلب آمرزش کنیم . نه برای رهای از آتش و نه برای رفتن به بهشت، بلکه هدف باید بالاتر از این باشد.

مردم خود را آزاد کنید!

رسول خدا (ص) در آخرین جمعه ماه شعبان ، خطبه ای ایراد فرمودند :" مردم شما آزاد نیستید؛ در قفس هستید. و نمی دانید که در قفس هستید . گناهانتان  شما را در قفس زندانی کرده است. در ماه رمضان با استغفار ، خود را آزاد کنید."

انسان گناهکار بدهکار است و بدهکار باید گرو بسپارد. این جا خانه و زمین را به عنوان گرو قبول نمی کنند؛ بلکه جان را به گرو می گیرند.

( عیون اخبار الرضا،ج1،ص295.)

درجات روزه

اول: «روزه عوام‏» ، و آن عبارت است از اينكه: در روزها شكم و فرج خود را ازمقتضاى شهوات آنها محافظت نمايى.و اين نوع روزه، فايده نمى‏بخشد مگر مجرداستخلاص از عذاب را.

دوم: «روزه خواص‏» ، و آن عبارت است از: آنچه مذكور شد به زيادتى محافظت‏چشم و گوش و زبان و دست و پا و ساير جوارح و اعضا از معاصى و گناهان.و بر اين‏روزه مترتب مى‏گردد آنچه از براى روزه‏دار وعده داده شده است از ثوابهاى بى‏پايان.

سوم: «روزه خواص خواص‏» ، و آن عبارت است از: آنچه مذكور شد با محافظت‏دل از اشتغال به افكار دنيويه و اخلاق رذيله و نگاهداشتن آن از غير ياد خدا بالكليه.وافطار اين روزه‏ها به ياد غير خدا و روز قيامت‏بودن است و حاصل اين روزه، روگردانيدن از غير خداست، چنانكه فرمود:  «قل الله ثم ذرهم‏».  (انعام، (سوره 6)، آيه 91) يعنى: "بگو خدا و هر چه‏غير اوست واگذار^"   و اين روزه انبيا و صديقين و مقربين است.و ثمره اين روزه، فوز به مشاهده جمال‏لقاى الهى است.و رسيدن به چيزى كه هيچ چشمى نديده و هيچ گوشى نشنيده و به‏خاطر احدى خطور نكرده.

روزه کامل  

بدان ! كه بدرستى كه صوم( روزه) به معناى منع است و بازداشتن نفس از چيزى ، و صوم ماه رمضان واجب است به نص قرآن و صوم را سه مرتبه است :
اول ، مرتبه عام و آن منع نفس است از خوردن و آشاميدن و از ديگر مبطلات .
دوم ، مرتبه خاص است و آن منع كردن نفس است از آنچه مذكور شد با اينكه اعضا و جوارح را نيز منع كند از معصيت . مثلا چشم را منع نمايد از نظر به نامحرم و گوش را نيز منع كند از شنيدن غنا و غيبت و زبان را از فحش ‍ دادن و غيبت كردن و همچنين باقى جوارح را.
از حضرت صادق عليه السلام منقول است كه : هرگاه روزه دارى ، مى بايد كه روزه باشد گوش تو و چشم تو و موى تو و پوست تو و جميع اعضاى تو از محرمات بلكه از مكروهات . و فرمود كه : روزه تو مانند روز افطار تو نباشد.  (1)
سوم ، مرتبه خاص الخاص است و آن منع نفس و جوارح است از آنچه مذكور شد با اينكه دل را پاك نمايد از تعلق به غير خدا و منع كند دل را از التفات به غير حق . و اين مرتبه انبيا و ائمه معصومين و قليلى از اولياء الله كه به سبب متابعت انبيا و ائمه عليه السلام به اين مرتبه رسيده اند.
(خواص روزه كامل )  
روزه اى كه واقع شود به شروط و آداب از روى كمال ، او را هفت خاصيت است :
اول آنكه ، شبيه به ملائكه شوند به سبب خالى كردن شكم از طعام و حفظ جوارح از معاصى ، دوم آنكه ، به سبب گرسنگى و تشنگى خاطر خود آورند تشنگى و گرسنگى روز قيامت را، سوم آنكه ، به درد دل فقيران واقف شوند كه درد گرسنگى چون است ، چهارم آنكه ، قدر نعمت خدا را بدانند، چه انسان تا گرسنه و تشنه نشود، قدر نان و آب نداند، پنجم آنكه ، از گرسنگى ، صفاى دل حاصل شود و صفاى دل سبب قرب حق گردد، ششم آنكه ، آسان مى شود بر او بذل كردن طعام و شراب در راه حق ، هفتم آنكه ، راه گذر شيطان را تنگ مى كند و دماغ او را به خاك ماليده مى شود. و اشاره به اين شده است در حديث كه فرموده اند: روزه سپرى است از آتش .   (2)چه ، شهوات نفسانى به منزله آتشند، بلكه عين آنند و چون انسان گرسنه شود و تشنه ، آتش شهوت فرو مى نشيند و در فرو نشستن او آتش جهنم از اين كس ‍ دور مى گردد، پس روزه سبب نجات اوست از آتش جهنم ، و به سبب علو درجه صاحب روزه است كه حق تعالى مى فرمايد: روزه از براى من است و من جزاى او را مى دهم .  (3)

  1-بحار الانوار، ج 96، ص 292.
  2-بحار الانوار، ج 68، ص 330
  3- بحار الانوار، ج 96، ص 255

explorer blog